Plan spłaty to ostatni etap upadłości konsumenckiej: sąd określa, jaką część zobowiązań dłużnik spłaci w oznaczonym okresie, a resztę umarza po jego wykonaniu. Standardowo plan trwa do trzech lat. Do siedmiu lat wydłuża się tylko wtedy, gdy dłużnik doprowadził do niewypłacalności umyślnie albo wskutek rażącego niedbalstwa.
Jak sąd ustala wysokość rat
Podstawą nie są same bieżące dochody, lecz możliwości zarobkowe dłużnika — czyli to, ile jest w stanie zarobić przy uwzględnieniu wieku, wykształcenia, kwalifikacji i stanu zdrowia. Dzięki temu celowe ograniczanie aktywności zawodowej w toku postępowania nie prowadzi do niższych rat.
Od tak ustalonej kwoty odlicza się koszty utrzymania dłużnika i osób pozostających na jego utrzymaniu. Sąd bierze pod uwagę liczbę członków rodziny, koszty mieszkania, wydatki na leczenie oraz alimenty. Rata to nadwyżka ponad ten poziom.
W praktyce raty w upadłości konsumenckiej bywają niskie — kilkaset złotych miesięcznie, czasem mniej. Istotą postępowania nie jest bowiem pełne zaspokojenie wierzycieli, lecz oddłużenie przy zachowaniu minimum egzystencji.
Kiedy sąd umarza zobowiązania bez planu spłaty
Jeżeli osobista sytuacja dłużnika w oczywisty sposób wskazuje, że nie byłby zdolny do dokonania jakichkolwiek spłat, sąd umarza zobowiązania bez ustalania planu. Dotyczy to najczęściej osób trwale niezdolnych do pracy, w podeszłym wieku lub przewlekle chorych, bez majątku i perspektyw na poprawę.
Istnieje też wariant pośredni — warunkowe umorzenie bez planu spłaty, gdy niezdolność do spłat nie ma charakteru trwałego. Sąd umarza wówczas zobowiązania pod warunkiem, że w ciągu pięciu lat żaden z wierzycieli ani dłużnik nie złoży wniosku o ustalenie planu spłaty w związku z poprawą sytuacji majątkowej. Przez ten czas dłużnik składa coroczne sprawozdania.
Czego umorzenie nie obejmuje
To najczęstsze rozczarowanie po zakończeniu postępowania. Umorzeniu nie podlegają m.in.:
- zobowiązania alimentacyjne;
- renty z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci;
- orzeczone przez sąd kary grzywny oraz obowiązek naprawienia szkody i zadośćuczynienia za krzywdę;
- nawiązki i świadczenia pieniężne orzeczone jako środek karny lub kompensacyjny;
- zobowiązania, których dłużnik umyślnie nie ujawnił, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.
Ostatni punkt jest istotny praktycznie: pominięcie wierzyciela w wykazie — choćby drobnego — może pozbawić dłużnika efektu oddłużenia wobec niego. Wykaz zobowiązań warto budować na podstawie raportów z biur informacji gospodarczej, a nie z pamięci.
Obowiązki w okresie wykonywania planu
Przez cały okres planu spłaty dłużnik:
- nie może dokonywać czynności przekraczających zwykły zarząd swoim majątkiem;
- składa coroczne sprawozdanie z wykonania planu, wskazując osiągnięte przychody, spłacone kwoty i nabyte składniki majątku;
- informuje o istotnej poprawie sytuacji — na przykład o spadku, darowiźnie lub znaczącym wzroście dochodów.
Naruszenie tych obowiązków, ukrywanie majątku albo niewykonywanie planu może skutkować jego uchyleniem. Skutek jest dotkliwy: zobowiązania nie zostają umorzone, a wierzyciele odzyskują możliwość prowadzenia egzekucji.
Plan można natomiast zmienić — przy trwałym pogorszeniu sytuacji, na przykład utracie pracy lub chorobie, sąd może wydłużyć okres spłat albo obniżyć raty. Wymaga to wniosku i udokumentowania zmiany okoliczności.
Co dzieje się z mieszkaniem
Nieruchomość wchodząca do masy upadłości podlega likwidacji przez syndyka. Dłużnikowi wydziela się jednak z sumy uzyskanej ze sprzedaży kwotę odpowiadającą przeciętnemu czynszowi najmu za okres od dwunastu do dwudziestu czterech miesięcy — o długości tego okresu decyduje sąd, biorąc pod uwagę potrzeby mieszkaniowe dłużnika i osób pozostających na jego utrzymaniu.
Nie jest to więc sytuacja, w której dłużnik zostaje z dnia na dzień bez środków na mieszkanie — ale też nie jest to ochrona samej nieruchomości. Szczegóły przebiegu postępowania opisano na stronie upadłości konsumenckiej.
Najczęstsze pytania
Ile trwa cała upadłość konsumencka?
Od złożenia wniosku do ustalenia planu spłaty mija zwykle od kilku miesięcy do ponad roku, zależnie od obciążenia sądu i tego, czy w skład masy wchodzi majątek wymagający likwidacji. Do tego dochodzi okres wykonywania planu — do trzech lat, wyjątkowo do siedmiu.
Czy w trakcie planu spłaty można wziąć kredyt?
Zaciąganie zobowiązań przekraczających zwykły zarząd jest niedopuszczalne. W praktyce zdolność kredytowa i tak jest znikoma — informacja o upadłości figuruje w rejestrach.
Czy przyczyna zadłużenia ma znaczenie?
Tak, ale nie wyklucza ogłoszenia upadłości. Umyślne doprowadzenie do niewypłacalności lub rażące niedbalstwo skutkuje wydłużeniem planu spłaty do siedmiu lat, a nie oddaleniem wniosku.
Jakie dokumenty przygotować na konsultację?
Wykaz wierzycieli z kwotami zadłużenia, umowy kredytowe i pożyczkowe, wezwania i nakazy zapłaty, dokumenty z postępowań egzekucyjnych, zaświadczenie o dochodach oraz dokumentację medyczną, jeżeli stan zdrowia wpływa na możliwości zarobkowe.
Zastrzeżenie
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Ocena konkretnej sprawy wymaga analizy dokumentów — w razie wątpliwości prosimy o kontakt z kancelarią.